ਆਕਲੈਂਡ (NZ Punjabi News) – ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਉੱਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਓਜ਼ੋਨ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਛੇਦ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ 2.7 ਕਰੋੜ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਾਲ ਮਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਸਤੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ polar vortex ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਬਣਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 27.4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ 28 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2015 ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੌਰਾਨ ਇਹ 27.9 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਓਜ਼ੋਨ ਦੀ ਕਮੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।
ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲ ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੌਰਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਮਜ਼ਬੂਤ polar vortex ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਓਜ਼ੋਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
1987 ਵਿੱਚ ਹੋਏ Montreal Protocol ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 2000 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਜਾਰੀ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਓਜ਼ੋਨ ਹੋਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਕਿ polar vortex ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।